Dịch từ Foreign Affairs.

globalization_1
Công nhân trong một dây chuyền lắp ráp ở tỉnh Thiểm Tây (Shaanxi Province), Trung Quốc. Ảnh chụp tháng Hai năm 2020. Bản quyền: Redux

Covid-19 đang được định hình là một thử nghiệm căng thẳng lớn cho toàn cầu hóa. Khi các chuỗi cung ứng quan trọng bị phá vỡ, và các quốc gia tích trữ nguồn cung cấp y tế và vội vàng hạn chế đi lại, cuộc khủng hoảng đang buộc các công ty và quốc gia phải đánh giá lại chính nền kinh tế kết nối toàn cầu. Toàn cầu hóa không chỉ dẫn đến lây lan nhanh chóng của bệnh truyền nhiễm mà nó còn thúc đẩy sự phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc giữa các công ty và các quốc gia khiến các công ty và quốc gia nầy dễ bị tổn thương trước những cú sốc bất ngờ. Các công ty và các quốc gia đang khám phá ra mầm mống dễ bị tổn thương nầy.

Bài học về covid-19 không phải là toàn cầu hóa thất bại. Bài học là toàn cầu hóa rất mong manh. Trong nhiều thập kỷ, các công ty không ngừng nỗ lực để loại bỏ sự dư thừa và trùng lặp trong sản xuất để tăng cao lợi nhuận. Nhưng những nỗ lực này cũng làm giảm số lượng tài nguyên chờ được sử dụng trong khâu sản xuất và trong nền kinh tế toàn cầu. Trong thời gian bình thường, các công ty thường xem đồ chế tạo tạm lưu trữ trong kho như là nguồn lãng phí, giảm năng lực sản xuất. Nhưng quá khít khao trong sản xuất dẫn đến một hệ thống phụ thuộc nhiều vào giao hàng đúng giờ (on time delivery) khiến cho hệ thống liên tục nầy dễ vỡ hơn trong thời kỳ khủng hoảng, loại bỏ các két an toàn (fail-safes) nghiêm trọng.

Sản xuất thiếu các két an toàn để bảo đảm các khâu thay thế có thể khiến chuỗi cung ứng bị phá vỡ. Covid-19 làm phá vỡ các chuổi cung ứng y tế. Các nhà sản xuất vật tư y tế quan trọng đã bị choáng ngợp bởi sự gia tăng nhu cầu toàn cầu, các quốc gia đọ sức với nhau trong một cuộc cạnh tranh về tài nguyên dùng trong sản phẩm y tế và dụng cụ y tế. Kết quả là một sự thay đổi trong động lực linh hoạt giữa các nền kinh tế lớn trên thế giới, với những công ty và quốc gia đã chuẩn bị tốt để chống lại covid-19 hoặc là tích trữ tài nguyên và vật tư y tế cho chính họ, hoặc dùng các sản phẩm y tế để hỗ trợ và mở rộng ảnh hưởng của họ trên sân khấu toàn cầu.

Toàn cầu hóa có hiệu quả nhưng mong manh

Sự khôn ngoan thông thường về toàn cầu hóa là nó tạo ra một thị trường quốc tế thịnh vượng, cho phép các nhà sản xuất xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt bằng cách thay thế một nhà cung cấp hoặc thành phần này cho một nhà cung cấp khác khi cần thiết. Sự giàu có của các quốc gia trở thành sự giàu có của thế giới khi các doanh nghiệp tận dụng lợi thế của sự phân chia lao động toàn cầu hóa. Chuyên môn hóa tạo ra hiệu quả cao, từ đó dẫn đến tăng trưởng sự thịnh vượng toàn cầu, nhất là sự thịnh vượng của các công ty xuyên quốc gia.

Nhưng toàn cầu hóa cũng tạo ra một hệ thống phụ thuộc lẫn nhau phức tạp. Các công ty nắm lấy chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo ra các mạng lưới sản xuất nối kết với nhiều núc rối rắm, kết nối nền kinh tế thế giới lại với nhau. Các thành phần của một sản phẩm nhất định hiện có thể được sản xuất tại hàng chục quốc gia. Động lực này hướng tới chuyên môn hóa làm cho việc thay thế một khâu trong sản xuất trở nên khó khăn, đặc biệt là đối với các kỹ năng hoặc sản phẩm không thông thường. Và khi sản xuất đi toàn cầu, các quốc gia cũng trở nên phụ thuộc lẫn nhau hơn, bởi vì không quốc gia nào có thể kiểm soát tất cả hàng hóa và các thành phần mà nền kinh tế của quốc gia đó đang cần. Các nền kinh tế quốc gia đã được đưa vào một mạng lưới các nhà cung cấp toàn cầu rộng lớn.

Covid-19 đang phơi bày sự mong manh của hệ thống toàn cầu hóa này. Một số lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là những ngành có mức độ dư thừa cao và trong đó sản xuất được trải rộng trên nhiều quốc gia, có thể vượt qua khủng hoảng tương đối tốt. Những ngành khác có thể bị đẩy gần sụp đổ nếu đại dịch ngăn cản một nhà cung cấp duy nhất ở một quốc gia sản xuất một thành phần quan trọng khi mà thành phần nầy được sử dụng rộng rãi. Ví dụ, các nhà sản xuất ô tô trên khắp Tây Âu lo lắng về sự thiếu hụt các thiết bị điện tử nhỏ vì một nhà sản xuất duy nhất, MTA Advanced Cars Solutions, đã buộc phải tạm dừng sản xuất tại một trong những nhà máy của hãng ở Ý.

Trong thời đại trước đây, các nhà sản xuất có thể đã xây dựng các kho dự trữ vật tư để tự bảo vệ mình trong một thời điểm đại dịch như thế này. Nhưng trong thời đại toàn cầu hóa, nhiều doanh nghiệp đăng ký vào cách làm của giới quản lý của Apple, Tim Cook giám đốc của Apple, chuyên gia nổi tiếng về toàn cầu hóa nói rằng hàng tồn kho là căn bản là “tội ác”. Thay vì trả tiền để lưu trữ các bộ phận mà họ cần để sản xuất một sản phẩm nhất định, các công ty này dựa vào các chuỗi cung ứng trực tiếp đúng thời điểm. Nhưng giữa một đại dịch toàn cầu, chỉ cần một vài khâu bị chậm lại có thể dễ dàng trở nên quá muộn cho toàn khâu sản xuất. Một phần là do các vấn đề về chuỗi cung ứng, sản xuất máy tính xách tay trên toàn cầu đã giảm tới 50% trong tháng 2 năm nay, và sản xuất điện thoại thông minh có thể giảm 12% trong quý tới. Cả hai sản phẩm được xây dựng với các bộ phận và thành phần được sản xuất bởi các nhà sản xuất chuyên nghiệp châu Á.

Thiếu hụt trầm trọng khi toàn cầu hóa bị trục trặc

Các nút thắt sản xuất như những thứ trong sản xuất điện tử cũng đang cản trở cuộc chiến chống lại covid-19 mới. Các vật tư y tế quan trọng như thuốc thử, thành phần chính của bộ dụng cụ xét nghiệm mà các phòng thí nghiệm sử dụng để phát hiện cấu trúc tế bào của virus, đang cạn kiệt hoặc hết hàng ở nhiều quốc gia. Hai công ty thống trị việc sản xuất các thuốc thử cần thiết: công ty Qiagen của Hà Lan (gần đây được mua bởi công ty Thermo Fisher Khoa học của Hoa Kỳ) và phòng thí nghiệm Roche, có trụ sở tại Thụy Sĩ. Cả hai công ty đã không thể theo kịp với sự gia tăng bất thường về nhu cầu cho các sản phẩm của họ. Sự thiếu hụt đã làm trì hoãn việc sản xuất các bộ dụng cụ thử nghiệm để chẩn đoán covid-19 truyền nhiễm trong các ca khả nghi ở Hoa Kỳ, nơi phát hiện ra rằng chính phủ nầy cũng phải xếp hàng sau các nước khác để mua các hóa chất cần thiết.

Khi virus mới lây lan, một số chính phủ tham gia vào các hành vi không chỉnh trong cách ứng xữ toàn cầu. Ngay cả trước khi dịch COVID-19 bắt đầu, các nhà sản xuất Trung Quốc sản xuất ra một nửa số mặt nạ y tế trên thế giới. Các nhà sản xuất này đã đẩy mạnh sản xuất khi bắt đầu có khủng hoảng bởi covid-19, nhưng chính phủ Trung Quốc đã mua lại toàn bộ nguồn cung cấp mặt nạ y tế của các hãng nầy, đồng thời nhập khẩu số lượng lớn mặt nạ y tế từ nước ngoài. Trung Quốc chắc chắn cần chúng, nhưng kết quả của việc mua hàng của họ tạo nên một cuộc khủng hoảng nguồn cung khiến các quốc gia khác không đủ dụng cụ để đối phó hiệu quả với căn bệnh dịch này.

Các nước châu Âu cũng đã không hành xử tốt. Nga và Thổ Nhĩ Kỳ cấm xuất khẩu khẩu trang y tế và các máy hô hấp. Đức cũng làm như vậy, mặc dù là một thành viên của Liên minh châu Âu, nơi được cho là có một thị trường duy nhất, có giao dịch tự do không giới hạn giữa các quốc gia thành viên. Chính phủ Pháp đã thực hiện bước đơn giản hơn là thu giữ tất cả các mặt nạ y tế có sẵn. Các quan chức Âu châu phàn nàn rằng những hành động như vậy làm suy yếu sự đoàn kết và ngăn cản liên minh châu Âu áp dụng cách tiếp cận chung để chống lại covid-19. Nhưng những lời phàn nàn nầy chỉ đơn giản là bị bỏ qua bởi các nước thành viên.

Những động lực để trao đổi các dụng cụ thiết yếu để quản trị y tế tốt trong dịch toàn cầu có nguy cơ giảm đi nhiều khi cuộc khủng hoảng ngày càng sâu sắc, bóp nghẹt chuỗi cung ứng toàn cầu cho các nguồn cung cấp y tế khẩn cấp. Vấn đề rất nghiêm trọng đối với Hoa Kỳ, nước đã chậm trễ trong việc áp dụng một phản ứng mạch lạc đối với đại dịch covid-19 và thiếu nhiều nguồn cung cấp mà Hoa Kỳ đang cần. Hoa Kỳ có một kho dự trữ mặt nạ quốc gia, nhưng nó đã không được bổ sung từ năm 2009 và chỉ chứa một phần nhỏ số lượng có thể đáp ứng nhu cầu hiện nay. Không có gì đáng ngạc nhiên, Peter Navarro, cố vấn thương mại của Tổng thống Donald Trump, đã sử dụng điều này và các thiếu sót khác để đe dọa các đồng minh và biện minh cho việc rút chân thêm khỏi thương mại toàn cầu, cho rằng Hoa Kỳ cần phải “mang về đất nước của họ các khả năng sản xuất và chuỗi cung ứng cho các loại thuốc thiết yếu”. Gần đây, Đức lo lắng rằng chính quyền của Donald Trump sẽ thực hiện động thái tích cực mua hoàn toàn một loại vắc-xin mới đang được phát triển bởi một công ty Đức để chỉ sử dụng vác xin nầy tại Hoa Kỳ. Đức hiện đang xem xét liệu có nên thực hiện biện pháp đối phó để mua công ty Đức nầy với giá cao hơn hoặc cấm độc quyền vắc-xin từ công ty nầy trong giao dịch với chính quyền của Donald Trump.

Ảnh hưởng dây chuyền của toàn cầu hóa

Trong khi chính quyền Trump đã sử dụng đại dịch để tháo lui khỏi hội nhập toàn cầu, Trung Quốc đang sử dụng cuộc khủng hoảng để thể hiện sự sẵn sàng lãnh đạo của toàn cầu hóa. Là quốc gia đầu tiên bị covid-19 tấn công, Trung Quốc đã chịu đựng đau đớn trong ba tháng qua. Nhưng bây giờ Trung Quốc đang bắt đầu hồi phục, trong khi phần còn lại của thế giới đang chống chọi cực nhọc với căn bệnh này. Điều đó đặt ra một vấn đề cho các nhà sản xuất Trung Quốc, nhiều trong số đó hiện đang hoạt động trở lại nhưng phải đối mặt với nhu cầu yếu từ các nước đang gặp khủng hoảng. Nhưng tình trạng hiện nay cũng mang lại cho Trung Quốc một cơ hội ngắn hạn to lớn để tác động đến hành vi của các quốc gia khác. Bất chấp những sai lầm ban đầu có thể khiến cuộc sống của hàng tiệu người và các quốc gia khác phải trả giá, Bắc Kinh đã học được cách chống lại loại virus mới này và Bắc Kinh đang có kho dự trữ thiết bị. Đây là những tài sản quý giá, và Bắc Kinh đã triển khai chúng với kỹ năng để tạo ảnh hưởng toàn cầu.

Đầu tháng 3, Ý kêu gọi các nước trong liên minh Âu Châu khác giúp đỡ và cung cấp thiết bị y tế khẩn cấp vì tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng buộc các bác sĩ phải đưa ra quyết định đau lòng về việc bệnh nhân nào họ phải cố gắng cứu và bệnh nhân nào sẽ chết. Không ai trong số các nước ở Châu Âu đáp ứng lời kêu gọi giúp đỡ của Ý. Nhưng Trung Quốc đã làm, đề nghị bán máy hô hấp, mặt nạ, đồ bảo hộ và tăm bông để lấy mẫu kiểm nghiệm. Bắc Kinh tìm cách thể hiện mình là người lãnh đạo cuộc chiến toàn cầu chống lại covid-19 nhằm thúc đẩy thiện chí và mở rộng ảnh hưởng.

Địa chính trị mới của toàn cầu hóa 

Khi các nhà hoạch định chính sách trên toàn thế giới đấu tranh để đối phó với covid-19, họ sẽ phải đối mặt với thực tế là nền kinh tế toàn cầu không hoạt động như họ nghĩ. Toàn cầu hóa đòi hỏi sự chuyên môn hóa ngày càng tăng của lao động giữa các quốc gia, một mô hình tạo ra hiệu quả phi thường nhưng cũng có những lỗ hổng phi thường. Các cú sốc như đại dịch covid-19 cho thấy những lỗ hổng này. Các nhà cung cấp nguồn đơn, hoặc các khu vực trên thế giới chuyên về một sản phẩm cụ thể, có thể tạo ra sự mong manh bất ngờ trong những thời điểm khủng hoảng, khiến chuỗi cung ứng bị phá vỡ. Trong những tháng tới, nhiều lỗ hổng trong số này sẽ bị lộ.

Kết quả có thể là một sự thay đổi trong chính trị toàn cầu. Với sức khỏe và sự an toàn của công dân đang bị đe dọa, các quốc gia có thể quyết định chặn xuất khẩu hoặc chiếm giữ các nguồn cung cấp quan trọng, ngay cả khi làm như vậy làm tổn thương các đồng minh và hàng xóm của họ. Sự rút lui khỏi toàn cầu hóa như vậy sẽ làm cho sự hào phóng trở thành một công cụ ảnh hưởng mạnh mẽ hơn nữa đối với các quốc gia có thể chi trả được. Cho đến nay, Hoa Kỳ đã không phải là một nhà lãnh đạo trong phản ứng toàn cầu đối với covid-19. Hoa Kỳ đã nhường lại ít nhất một số vai trò đó cho Trung Quốc. Đại dịch này đang định hình lại địa chính trị của toàn cầu hóa, nhưng Hoa Kỳ không thích nghi và linh hoạt đúng mức trước đại dịch nầy. Thay vào đó, Hoa Kỳ đang bị bệnh nặng và đang trùm mền và hoang mang.

Dịch từ Foreign Affairs.

 

Ủng hộ Qũy dịch thuật của Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam

Donate us

$10.00

Nguồn: https://www.foreignaffairs.com/articles/2020-03-16/will-coronavirus-end-globalization-we-know-it

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s