Ảnh: Internet
Ảnh: Internet

1 trong 8 người chết sớm bởi hít thở ô nhiễm trong không khí, ước tính khoảng 7 triệu tử vong trong năm 2012 trên toàn thế giới, nhiều nhất là ở Á Châu (1). Hít thở ô nhiễm trong không khí làm suy giảm phát triển trí óc ở người trẻ tuổi (2), và làm mất trí nhớ và bệnh Alzheimer ở người già (3). Ô nhiễm không khí là một vấn đề đáng được chú ý nhưng thường thì không mấy người quan tâm (4). Bài nầy lượt lại các mặc cả để mơ ước được thở không khí sạch vào tháng 12 năm 2019.

Ngày 13/12: Theo báo Tuổi Trẻ, mức độ ô nhiễm không khí ở một số tỉnh miền Bắc và Hà Nội càng tệ hơn, tới mức ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ con người, nhưng cả Sở Tài nguyên – môi trường Hà Nội và Tổng cục Môi trường đều không có khuyến cáo gì (5). Bài báo nầy lấy tựa là “Ô nhiễm không khí lên mức ‘khủng khiếp’, tất cả… im lặng”. Theo bài nầy, tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam nói “Đây là đợt ô nhiễm không khí khủng khiếp ở một số tỉnh miền Bắc và Hà Nội, đến hôm nay 13-12 đã sang ngày thứ năm.”

Ngày 13/12: Ưng dụng quan trắc PAM Air ghi nhận chất lượng không khí xấu tới mức nhiều nơi ở Hà Nội (5). Tại khu vực Đội Cấn (Ba Đình), chỉ số chất lượng không khí ở mức USA QI 219, rất xấu; khu vực Hàng Bún (Ba Đình) chỉ số còn cao hơn, ở mức 223. USA QI ở mức 0-50 là tốt, 51-100 là tương đối, 101-150 là không tốt cho một số người nhạy cảm với ô nhiễm không khí, 151-200 là không lành mạnh, 201-300 là rất không lành mạnh.

Ngày 13/12: Tại nhiều nơi khác ở Hà Nội, kết quả quan trắc cũng ghi nhận ô nhiễm không khí ở mức ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe người dân: Liễu Giai (Ba Đình) 216, quận Thanh Xuân 238, Kim Liên (Đống Đa) 202, chùa Láng (Đống Đa) 207, quận Tây Hồ 240. Nếu bạn định cư ở Paris vào các ngày nầy, thì chỉ số chất lượng không khí trung bình là ở mức USA QI 25, Singapore 25, Melbourne Úc 38, và New York City 23 (6). 

Ngày 18/12: Chủ tịch Hà Nội họp với các Sở Ban Ngành, và ngày 19/12, Bộ trưởng TN-MT họp bàn giải pháp cấp bách về ô nhiễm môi trường (7). Tuy nhiên, báo chí chỉ được nghe 15 phút phần giới thiệu sau đó được mời ra ngoài, vì Bộ “lo ngại đại biểu tâm lý khi phát biểu”. Báo Thanh Niên (20/12/2019) nhấn mạnh “cả năm qua, người dân ở các đô thị lớn như Hà Nội và tp Hồ Chí Minh gánh chịu nhiều đợt ô nhiễm không khí kéo dài nhưng phải đến tận tháng cuối năm, một vài cơ quan mới tổ chức họp tìm giải pháp” (7).

Ngày 27/12: Tại hội nghị tổng kết ngành công thương, ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho biết, sản xuất lượng điện đến năm 2030 sẽ vẫn từ các nguồn nhiệt điện dùng than và khi. Ông Ngãi cho biết, dự kiến năm 2020 cả nước cần khoảng 60 triệu tấn; năm 2025 khoảng 70 triệu tấn, tới năm 2030, khoảng 100 triệu tấn (8). Ông Ngãi đề nghị thủ tướng chính phủ chỉ đạo một số tỉnh phía Nam không được phản đối một số dự án nhiệt điện than bố trí tại địa phương mình.

Ngày 30/12: Nhóm họp tại Hà Nội (9), đại diện cho các liên minh, mạng lưới, nhóm công tác của các tổ chức xã hội và các tổ chức NGO đề xuất rằng: (i) Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho tạm dừng triển khai các nhà máy nhiệt điện than (trong danh sách kèm theo) để rà soát, đánh giá toàn diện tính khả thi về tài chính, các tác động về sức khỏe, môi trường, an ninh, trật tự xã hội của các dự án này; (ii) Chỉ đạo thực hiện ngay các giải pháp về kỹ thuật và kinh tế để tháo gỡ khó khăn cho các dự án năng lượng tái tạo; (iii) Bảo đảm thực thi các quy định nêu trong Hiến pháp 2013 và các văn bản có liên quan về dân chủ cơ sở trong việc tham vấn ý kiến người dân và các tổ chức đại diện cho người dân trong triển khai các dự án năng lượng, ngay từ khâu lập kế hoạch; (iv) Yêu cầu các nhà máy nhiệt điện công khai dữ liệu quan trắc môi trường (nước thải và khí thải) tới người dân và công chúng để đảm bảo công khai minh bạch và trách nhiệm giải trình. Ngoài những hoạt động nầy, những người quan tâm khác cũng phản đối các dự án về nhiệt điện than (10).  

Ngày 30/12: Trên trang mạng Bauxite, ông Nguyễn Quang Dy viết rằng trung tâm nhiệt điện Vĩnh Tân (Bình Thuận), do Trung Quốc đầu tư 95%, gồm 4 nhà máy nhiệt điện chạy bằng than đá, với tổng công suất 5.600MW (7). Các ống xả khói và bụi từ bãi xỉ than của nhà máy bị gió biển thổi tới khu dân cư làm ô nhiễm cả một vùng. Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 4 (khánh thành 9/2019) có bãi xỉ than cao hàng chục mét, với hàng chục triệu tấn tro xỉ than được chôn lấp, rất gần khu dân cư và cách quốc lộ 1 hơn 1 km. Theo bài nầy, mỗi năm một nhà máy điện than xả ra môi trường nhiều loại khí độc hại bao gồm (trung bình) 14.100 tấn SO2, 10.300 tấn NO, 500 tấn hạt PM, và 77 kg thủy ngân (7). Dồi dào dữ liệu từ các nghiên cứu cho thấy ô nhiễm không khí từ các nhà máy nhiệt điện than có liên quan đến hen suyễn, ung thư, bệnh tim và phổi, các vấn đề về thần kinh, mưa axit, nóng lên toàn cầu và các tác động nghiêm trọng khác đến môi trường và sức khỏe mọi cư dân (11). 

Để thay lời cuối, các mặc cả để mơ ước được thở không khí sạch bên trên là một phần của một thử thách đã qua nhiều năm qua và trong tương lai còn rất gay go. Tôi chỉ xin góp một vài ý kiến sau khi đọc về các mặc cả ở trên. Thứ nhất, cơ chế chính trị và xã hội hiện tại đã, đang và sẽ làm cho đời sống của mọi người xấu đi theo thời gian, với giặc nội xâm đang tàn phá đất nước (12). Thứ hai, bài học nổi bật của năm 2019 cho thấy tiềm năng của các tác nhân cho thay đổi. Cô Greta Thunberg 16 tuổi đã lên án và lên lớp các nguyên thủ quốc gia tại diễn đàn Liên Hiệp Quốc về môi trường, và cô vừa được tờ tạp chí “Time” bình chọn là “nhân vật của năm”. Sinh viên Hồng Kông đã dấn thân trước nỗi nghi ngờ và bạc nhược toàn cầu để chống lại vũ lực từ Bắc Kinh và lực lượng cảnh sát áp đảo để lãnh đạo một sự đồng thuận xã hội vượt khỏi tầm suy nghĩ và tưởng tượng thông thường. Từ những bài học nầy, mơ ước được thở không khí sạch là những thử thách xứng đáng để đối kháng và giành chiến thắng để các thế hệ tới có thể thở được dễ dàng hơn. 

Tiến sĩ Phạm Đình Bá- đại học Toronto-Canada.

Nguồn:

Số 1. https://news.un.org/en/story/2014/03/464642-air-pollution-now-linked-1-8-deaths-worldwide-un-health-agency-reports

Số 2. https://www.unicef.org/press-releases/babies-breathe-toxic-air-south-asia

Số 3. https://www.alzheimers.org.uk/about-dementia/risk-factors-and-prevention/air-pollution-and-dementia

Số 4. https://nghiepdoanbaochi.org/2020/01/01/openaq-va-khong-khi-chung-ta-hit-tho/

Số 5. https://cvdvn.net/2019/12/13/o-nhiem-khong-khi-len-muc-khung-khiep-tat-ca-im-lang/

Số 6. https://nghiepdoanbaochi.org/2019/12/17/o-nhiem-khong-khi-cau-chuyen-o-thanh-pho-ha-noi-va-toronto/#more-46912

Số 7. http://www.boxitvn.net/bai/67649

Số 8. https://laodong.vn/thi-truong/thu-tuong-tra-loi-ve-viec-phat-trien-nhiet-dien-than-775008.ldo

Số 9. https://cvdvn.net/2019/12/31/tuyen-bo-chung-cua-cac-lien-minh-to-chuc-xa-hoi-nghe-nghiep-hoat-dong-trong-cac-linh-vuc-bao-ve-quyen-suc-khoe-moi-truong-nang-luong-phap-ly-ve-viec-xay-dung-cac-nha-ma/#more-37425

Số 10. https://nghiepdoanbaochi.org/2020/01/01/nha-toan-hoc-vu-quoc-van-phan-doi-nhiet-dien-than-toi-muon-co-khong-khi-trong-lanh/

Số 11. https://www.ucsusa.org/resources/coal-and-air-pollution

Số 12. https://nghiepdoansinhvien.org/2019/12/30/giac-noi-xam-dang-tan-pha-dat-nuoc/

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s