afp_photo_niklas_hallen.jpeg
Joseph Schumpeter, một trong những nhà kinh tế có ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20, xác định được “tinh thần cạnh tranh mạnh sống yếu chết trong thế giới thú vật” (animal spirit) từ các doanh nhân là động lực phát triển của thị trường (1).

Ông đã nhận ra những gì làm cho thị trường tư bản hoạt động mạnh là từ tinh thần cạnh tranh mạnh sống yếu chết giữa các doanh nhân – đây chính là động thái khiến sản phẩm và dịch vụ trở nên tốt hơn và rẻ hơn với cạnh tranh. Sự kỳ diệu của thị trường không nằm trong cơ chế cung và cầu, nhưng từ tinh thần cạnh tranh mạnh sống yếu chết giữa các doanh nhân. Ai tiếp tục thiết kế sản phẩm mới, mở rộng chân trời công nghệ và giảm thiểu chi phí sản xuất thì sẽ khá hơn và ai dậm chân tại chỗ với các sản phẩm và dịch vụ cũ kỹ có cơ bị đào thải. Như Schumpeter đã thấy, nhiệm vụ không ngừng nghỉ của các doanh nhân để xây dựng một “cái bẫy chuột tốt hơn” là những gì làm cho tư bản thị trường rất hiệu quả và năng động.

Với độc tài độc đảng, nền kinh tế quốc doanh thiếu những động thái để phát triển. Các ví dụ dưới đây được lựa chọn bởi các nguồn thuận tiện nhưng sẽ không quá khó để chỉ ra rằng phần lớn các công ty nhà nước sẽ không tồn tại nếu đảng viên và cán bộ không cướp bóc đất đai, nhà cửa, tài nguyên và năng lực từ mọi người khác trong xã hội để duy trì các công ty nầy.

Kế hoạch “Vành đai và con đường”, do Chủ tịch Tập Cận Bình chủ mưu, là sáng kiến ​​của chính phủ trung ương, liên kết các nền kinh tế với một mạng lưới thương mại tập trung vào Trung Quốc để phát triển thương mại toàn cầu (2). Gian lận, tham nhũng và hối lộ lan tràn trên diện rộng liên quan đến sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Trung Quốc đã được tiết lộ sau khi nhóm đường sắt quốc gia đất nước nầy thừa nhận rằng một số lượng đáng kể các kiện chở hàng giữa Trung Quốc và châu u là trống rỗng. Sự thừa nhận của Đường sắt Trung Quốc, cho thấy trong một trường hợp cực đoan, chỉ có 1 trong 41 container trên một chuyến tàu cụ thể thực sự chở hàng.

Khu kinh tế Nhơn Hội (Bình Định) rộng 14.300 ha, có cảng biển nước sâu, mặt tiền hướng biển, trải dài, cơ sở hạ tầng đầu tư rất bài bản nhưng diện mạo vẫn ảm đạm (3). Địa phương này mời gọi nhà đầu tư, đi kèm với những ưu đãi, như: miễn thu thuế trong vòng 11 năm, 5 năm sau thu 1 nửa, 5 năm sau nữa thì mới thu theo quy định… nhưng thu hút đầu tư vẫn èo uột. Ông Phan Việt Hùng, Phó ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Bình Định, thừa nhận, hiện việc đầu tư ở 3 phân khu A, B, C tại Nhơn Hội mới chỉ dừng lại ở mức hơn 50%.

Thời kỳ cực thịnh, Khu kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo (rộng 15.804 ha thuộc địa bàn huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị) thu hút được 550 doanh nghiệp đến đầu tư kinh doanh và hơn 3.000 hộ kinh doanh cá thể (3). Những năm 2010-2012, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu biên giới thời kỳ sầm uất của Khu kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu biên giới của 10 tỉnh biên giới Việt – Lào cộng lại. Thế mà giờ đây, hàng loạt công trình trụ sở các cơ quan, dự án, trung tâm thương mại… lại trống trơn, hoang phế. Chưa hết, hơn 50% doanh nghiệp tạm đóng cửa, các dự án hoạt động cầm chừng.

Tiêu biểu của kinh tế quốc doanh là nhà máy giấy quốc doanh Bãi Bằng. Chỉ trong vòng 2 năm 2014-2015, Công ty cổ phần Giấy Bãi Bằng đã lỗ 255 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu chỉ có 218,5 tỷ (4). Trong báo cáo tài chính gần nhất của Tổng công ty Giấy Việt Nam (Vinapaco) – cái tên Bãi Bằng chỉ xuất hiện nổi bật ở phần “nợ xấu” với 37 tỷ chưa thể thu hồi.
Tương tự, Khu công nghệ Đại Kim thuộc Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo (Hà Tĩnh), ra đời từ năm 2007 theo Quyết định 162 của Thủ tướng Chính phủ với diện tích quy hoạch khoảng 33 ha, nhưng đến nay Khu công nghệ này vẫn chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư như kỳ vọng ban đầu (3). Phần lớn diện tích đất quy hoạch bị bỏ hoang làm nơi chăn thả trâu bò, hệ thống kênh mương, thủy lợi xuống cấp trầm trọng.

Xã Nghi Tiến (huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An) – địa bàn có điều kiện lý tưởng cho phát triển du lịch với núi và biển liền kề, nằm gần quốc lộ 1A, đường sắt Bắc Nam…, đây chính là những điều kiện lý tưởng để Tập đoàn FLC đầu tư làm khu du lịch nghỉ dưỡng cao cấp với tổng vốn 9.930 tỷ đồng (diện tích 462ha). Theo kế hoạch, dự án này khởi động từ năm 2017, nhưng đến nay vẫn chưa có động tĩnh gì (3).

Ngay như ở tỉnh Quảng Nam, TP Đà Nẵng – được xem là “đầu tàu” kinh tế miền Trung thì cũng đang vấp phải hàng loạt dự án chậm trễ, đóng băng (3). Nổi bật, phải kể đến khu dự án Làng Đại học Đà Nẵng (gọi tắt là dự án). Đây là một trong số dự án “ngàn tỷ” kéo dài lâu nhất của 2 địa phương này (22 năm). Được Chính phủ phê duyệt ngày 4-3-1997, với số vốn ban đầu trên 7.000 tỷ đồng, diện tích 300ha thuộc địa bàn thị xã Điện Bàn (tỉnh Quảng Nam) và một phần quận Ngũ Hành Sơn (TP Đà Nẵng). Tuy nhiên, đến bây giờ, dự án này vẫn lác đác vài ba công trình, hạng mục co cụm trên khu đất rộng lớn.

Nếu bạn điều hành một doanh nghiệp tư, tôi chắc bạn không bỏ tiền túi ra để bao 41 toa xe trên tàu lữa và chỉ dùng 1 toa để chở hàng. Nếu bạn lấy tiền túi để thuê đất công nghiệp, bạn không thuê 100 ha và dùng 50 ha còn phân nữa thì bỏ trống. Chỉ có những kẻ cướp của, cướp nhà đất của dân oan, và tham thủng tài nguyên xã hội mới không thấy được giá trị của đồng tiền và tài sản. Chúng lấy cướp dễ quá nên chắc không biết thế nào là ngu xuẩn trong doanh trường.

Tiến sĩ Phạm Đình Bá- đại học Toronto, Canada

Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả, không nhất thiết thể hiện quan điểm của Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam

Tham khảo:
1. Schiller BR, Crewson PE. Entrepreneurial origins: a longitudinal inquiry. Economic Inquiry Vol. XXXV, July 1997, 523-531.
1. https://www.inkstonenews.com/business/why-china-sent-empty-cargo-containers-railway-europe/article/3023705
2. https://cvdvn.net/2019/08/20/thu-hut-dau-tu-vao-mien-trung-dat-lanh-chim-chua-dau-2-bai/

Advertisements

One thought on “Doanh nghiệp tư nhân và công ty quốc doanh

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s