_106221327_56eb20ef-9983-4522-bbe3-77e7fd869671.jpg

Tiến sĩ Phạm Đình Bá- đại học Toronto, Canada.

Du học sinh Nguyễn Đức Anh dùng chỉ số GDP tăng hàng năm của Việt Nam với hàm ý trong suy luận là tình hình kinh tế chính trị ở Việt Nam “tốt hơn” anh nghĩ rất nhiều (1). Câu hỏi thế nào là “tốt” trong tiến trình kinh tế chính trị và xã hội là một câu hỏi không đơn giản. Dưới đây là lập luận của Amartya Sen, một nhà kinh tế và triết gia, giải thưởng Nobel về khoa học kinh tế năm 1998 vì ông đã đóng góp cho kinh tế học phúc lợi, lý thuyết lựa chọn xã hội, công bằng kinh tế và xã hội, lý thuyết kinh tế về nạn đói và chỉ số đo lường hạnh phúc của công dân các nước đang phát triển.


Sự phát triển có thể được nhìn thấy như là một quá trình mở rộng các quyền tự do thực sự mà mọi người mong muốn (2). Tập trung vào các quyền tự do của con người tương phản với các quan điểm phát triển hẹp hơn, chẳng hạn như xác định sự phát triển với sự tăng trưởng của tổng sản phẩm quốc gia, hoặc với sự gia tăng thu nhập cá nhân, hoặc với công nghiệp hóa, hoặc với tiến bộ công nghệ, hoặc hiện đại hóa xã hội. Tăng trưởng của tổng sản phẩm quốc gia hoặc thu nhập cá nhân có thể rất quan trọng như là phương tiện để mở rộng các quyền tự do mà các thành viên trong xã hội mong muốn. Các quyền tự do cũng phụ thuộc vào các yếu tố quyết định khác, chẳng hạn như các phát triển xã hội và kinh tế (ví dụ, các cơ sở giáo dục và chăm sóc sức khỏe) cũng như sự phát triển các quyền chính trị và dân sự (ví dụ: quyền tự do tham gia thảo luận và giám sát các chi thu công cọng). Tương tự, công nghiệp hóa hoặc tiến bộ công nghệ hoặc hiện đại hóa xã hội có thể góp phần đáng kể vào việc mở rộng tự do của công dân, nhưng tự do cũng phụ thuộc vào các ảnh hưởng khác.

Nếu “mở rộng các quyền tự do thực sự” là những gì phát triển đem đến, thì có một lập luận chính cho việc tập trung vào mục tiêu bao trùm đó, thay vì tập trung vào một số phương tiện cụ thể, hoặc một số danh sách các mục tiêu mà sự lựa chọn các mục tiêu đó không có tầm bao quát. Xem sự phát triển về mặt mở rộng các quyền tự do thực sự chú ý trực tiếp đến các mục tiêu làm cho sự phát triển trở nên quan trọng và có ý nghĩa, thay vì xem sự phát triển chỉ đơn thuần là một số phương tiện mà trong số đó có một vài phương tiện đóng vai trò nổi bật trong quá trình phát triển. Nói một cách khác, phát triển là một quá trình mà mục đích cuối cùng là mở rộng các quyền tự do thực sự mà mọi người trong xã hội mong muốn.

Phát triển đòi hỏi phải loại bỏ các nguồn làm mất tự do: nghèo đói cũng như chuyên chế, cơ hội kinh tế kém cũng như thiếu thốn phúc lợi xã hội, bỏ bê việc quản lý các cơ sở công cộng cũng như kỳ thị hoặc đàn áp quá mức của các thành viên hoặc các nhóm trong xã hội. Mặc dù có sự gia tăng chưa từng thấy trong sự thịnh vượng chung, thế giới hôm nay từ chối các quyền tự do cơ bản của công dân với số lượng lớn – có lẽ thậm chí là đại đa số công dân trong nhiều quốc gia. Đôi khi, việc thiếu các quyền tự do thực sự liên quan trực tiếp đến nghèo đói kinh tế, cướp đi sự tự do của người dân để khỏi phải đói khát và nghèo, cướp đi sự tư do để có đủ dinh dưỡng, để có được các biện pháp khắc phục các bệnh có thể chữa được, hoặc cơ hội được mặc quần áo hoặc có nhà ở đầy đủ, hoặc cướp đi sự tự do để có nước sạch và các thiết bị vệ sinh tối thiểu. Trong các trường hợp khác, sự mất tự do thực sự liên kết chặt chẽ với việc thiếu các cơ sở công cộng và chăm sóc xã hội, chẳng hạn như không có chương trình dịch tễ học, hoặc sắp xếp có tổ chức cho các cơ sở giáo dục hoặc y tế, hoặc các tổ chức hiệu quả để duy trì an toàn cá nhân và an toàn của công chúng trong một địa phương hoặc trên mọi nơi trong quốc gia. Trong các trường hợp khác, việc mất tự do thực sự đến trực tiếp từ việc nhà cầm quyền độc tài từ chối tự do chính trị và dân sự, ngăn chận đa số công dân quyền tự do tham gia vào đời sống xã hội, chính trị và kinh tế.

Tài liệu:
1. Vlog ‘Chính trị Việt Nam’ của Nguyễn Đức Anh gây tranh cãi. https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-47743675
2. Amartya Sen. Development as freedom. Oxford University Press 1999.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s