Bà con dân oan ở Thanh Oai - Hà Tây cũ ( nay thuộc Hà Nội) biểu tình
Bà con dân oan ở Thanh Oai – Hà Tây cũ ( nay thuộc Hà Nội) biểu tình

Nhà báo Phong Trần viết về dân oan ở Huế đăng trên các báo Bình Trị Thiên, Đại Đoàn Kết, Quân Đội Nhân Dân, Lao Động, Tiền Phong, và Người Làm Báo từ năm 1985 (1). Ông đã có mặt trong đội ngũ các nhà báo bảo vệ dân oan ở Huế suốt hơn 30 năm qua dù chẳng có thẻ nhà báo, không một tờ giấy giới thiệu hay bất kỳ một thứ gì để bảo vệ mình. Ông nói rằng ông không hề run sợ dù mỗi lần đụng độ là có lời đe dọa. “Nếu run sợ thì mình chẳng làm việc này. Mình chỉ có một nỗi lo mà thôi, lo rằng bài báo của mình không đạt kết quả gì, tiêu cực chìm xuồng và kẻ phạm tội cứ nhởn nhơ”. Chính phủ đã làm gì để bảo vệ các phóng viên bị đe dọa trong công việc làm của họ?

Tự do báo chí là rất quan trọng đối với một nền dân chủ, trong đó chính phủ phải chịu trách nhiệm với người dân về việc quản lý đất nước (2). Một nền báo chí tự do hoạt động như một cơ quan giám sát có thể điều tra và báo cáo cho dân về hành vi sai trái của chính phủ. Báo chí tự do cũng là nơi sôi động với các ý tưởng khác nhau và đa chiều, một phương tiện cho người dân phát biểu ý kiến và có thể tiếp cận với các nguồn thông tin, tin tức và các ý kiến phong phú. Một thẩm phán tại tòa án tối cao của Hoa Kỳ nói – “Báo chí là để phục vụ dân, không phải để phục vụ cho nhà cầm quyền” (2).

Từ năm 1972 đến 1976, Bob Woodward và Carl Bernstein là hai báo nổi tiếng ở Mỹ và mãi mãi được xác định là những phóng viên phá vỡ câu chuyện lớn nhất trong chính trị Mỹ (3). Bắt đầu với việc điều tra một “vụ trộm” của trụ sở Ủy ban Quốc gia Dân chủ tại khu Watergate, Woodward và Bernstein đã phát hiện ra một hệ thống “thủ đoạn bẩn thỉu” chính trị và tội phạm cuối cùng dẫn đến cáo trạng của bốn mươi người cao cấp trong chính phủ, và cuối cùng là sự từ chức của Tổng thống Richard Nixon. Báo chí Việt Nam có thể có sức mạnh để làm những gì Woodward và Bernstein đã làm ở Mỹ khoảng 50 năm trước không?

Ở Việt Nam, khi các phương tiện truyền thông đều nhận lệnh từ đảng, một nguồn thông tin độc lập quan trọng là các blogger và dân làm báo. Những nhà báo nầy đang phải chịu các hình thức khủng bố ngày càng khắc nghiệt bao gồm bạo lực của công an. Để biện minh cho việc bỏ tù họ, đảng đang ngày càng dùng đến các điều 88, 79 và 258 của bộ luật hình sự để trừng phạt họ bằng những án tù dài. Từ năm 2017, đảng đã gia tăng đáng kể về mức độ khủng bố, với nhiều nhà báo hoặc bị trục xuất hoặc bỏ tù liên quan đến bài viết của họ (4). Hai nữ blogger, Trần Thị Nga và Mẹ Nấm, đã bị kết án lần lượt 9 và 10 năm tù vào năm 2017.

Blogger Nguyễn Hoàng Vi của Mạng Lưới Blogger Việt Nam viết – “Tự do cho chị Trần Thị Nga không chỉ là tự do riêng của một cá nhân mà còn là ước mơ, là khao khát của những con người luôn thao thức vì tương lai của Việt Nam.” (5) Blogger Phạm Đoan Trang nói – “Những người cộng sản lúc nào cũng sợ mất quyền và tiền. Thứ hai là họ không có tầm nhìn xa như thế. Chúng ta có thể nói với họ là môi trường và nhân quyền mà tốt thì mọi người đều có lợi, nhưng họ sẽ không tin và họ không quan tâm. Họ thấy cái gì trong ngắn hạn ảnh hưởng đến quyền lợi của họ là họ phải dập, phải đàn áp.” (6)

Trở lại chuyện của nhà báo Phong Trần, ông tóc đã bạc, da đã mồi vẫn hăng say khi nói về những vụ cứu dân oan (1). Họ là những hộ dân ở đường Bà Triệu, thành phố Huế bị giải tỏa để xây dựng trung tâm thể thao. Họ kêu oan vì giá đền bù quá thấp, trong khi khu tái định cư là những ruộng lúa ở ngoại ô, thật khó cho việc kiếm sống. Điều đáng nói là họ không đến cơ quan công quyền, cũng chưa đến các tòa soạn báo, mà trông cậy vào ký giả Phong Trần trước hết. Ông ngồi suốt buổi lắng nghe, ghi chép, giải thích, hướng dẫn… với một chồng sách báo về pháp luật trên bàn. Và cứ thế ông vừa làm công việc của một phóng viên, vừa như luật sư của dân oan, miệt mài đòi quyền lợi đến khi vụ việc kết thúc.

Vai trò của nhà báo trong tình trạng hiện tại ở Việt Nam là cực kỳ quan trọng. Các nghiên cứu cho thấy là một xã hội dân sự mạnh mẽ tạo điều kiện dễ dàng để chống tham nhũng và để minh bạch trước toàn dân trong việc quản lý của công. Tăng cường xã hội dân sự và tự do báo chí làm giảm tham nhũng, thúc đẩy trách nhiệm giải trình trong chính phủ và duy trì phát triển kinh tế (7).

Các nhà báo Việt đã và đang làm việc trong những điều kiện với tầm thử thách có thể nói là quá khó khăn so với các nhà báo Mỹ Woodward và Bernstein trong việc điều tra báo chí liên quan đến Watergate. Ít nhất là các nhà báo Woodward và Bernstein không bị đánh đấm, hành hung, giam cầm và gia đình họ không bị khủng bố bởi cảnh sát từ chính phủ. Trái lại các nhà báo Việt thì chịu đựng tất cả mọi thứ nầy, và các thãm trạng khác nữa.

Người viết bài nầy là một “nhà báo” tập sự với Nghiệp Đoàn Báo Chí Việt Nam, sống xa quê hương từ lâu lắm rồi. Từ quan điểm nầy, những nhà báo trong nước, nhất là các nhà báo trẻ trên mạng nầy, đang đóng góp cho xã hội trong can đảm. Các nhà báo trẻ nầy đã và đang tiếp nối những hoạt động làm sạch xã hội mà những người đi trước như nhà báo Phong Trần đã làm cho đến lúc ông ấy về hưu vào tuổi gần 90. Với sự tiếp nối nầy, tiếng nói của dân oan sẽ không bao giờ bị đàn áp!

Tiến sĩ Phạm Đình Bá- đại học Toronto, Canada

Tài liệu

  1. Ông ‘nhà báo nhân dân’. https://tuoitre.vn/ong-nha-bao-nhan-dan-1333491.htm
  2. Freedom of the press. https://www.aclu.org/issues/free-speech/freedom-press
  3. Watergate papers. https://www.hrc.utexas.edu/exhibitions/web/woodstein/
  4. Bloggers and citizen-journalists v. state violence. https://rsf.org/en/vietnam
  5. Nguyễn Hoàng Vi. Thăm chị Trần Thị Nga tại trại giam Gia Trung, Gia Lai. http://mangluoiblogger.blogspot.com/2018/11/tham-chi-tran-thi-nga-tai-trai-giam-gia.html
  6. Phạm Đoan Trang: Tầng lớp trung lưu Việt Nam không có khao khát dân chủ và tự do. http://www.vietnamhumanrightsdefenders.net/2018/12/06/pham-doan-trang-tang-lop-trung-luu-viet-nam-khong-co-khao-khat-dan-chu-va-tu-do/
  7. Tác động của xã hội dân sự và tự do báo chí trên tham nhũng. https://nghiepdoansinhvien.org/2018/11/14/tac-dong-cua-xa-hoi-dan-su-va-tu-do-bao-chi-tren-tham-nhung/

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s