Các đoàn viên của nghiệp đoàn nghề cá. Hình minh họa: laodong.vn
Các đoàn viên của nghiệp đoàn nghề cá. Hình minh họa: laodong.vn

Gọi là ‘quốc doanh’ vì những nghiệp đoàn này lại chịu sự quản lý của tổ chức Liên đoàn Lao động cấp quận, huyện. 

Theo nhận định của các quan chức Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, thì một trong những nội dung sửa đổi chính, quan trọng nhất của Dự thảo Bộ luật Lao động sửa đổi đang được lấy ý kiến rộng rãi, là việc bổ sung các quy định về quyền của người lao động trong việc thành lập tổ chức đại diện tại doanh nghiệp nằm ngoài hệ thống Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, gọi là “nghiệp đoàn”.

Tuy nhiên với những luật sư chuyên trách tham vấn về lao động, thì việc quy định về đại diện của người lao động không thuộc hệ thống Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, không phải là nội dung mới ở Việt Nam.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động năm 2006 đã quy định cho phép đại diện được tập thể người lao động cử, có quyền tổ chức và lãnh đạo đình công (Điều 172a Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động năm 2006). Tuy nhiên, đến phiên bản Bộ luật Lao động năm 2012 lại bỏ sót điều luật này, khi chỉ quy định tổ chức đại diện tập thể lao động tại doanh nghiệp là công đoàn cơ sở, và ở nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở thì công đoàn cấp trên cơ sở là đại diện.

Song theo ghi nhận của người viết, tổ chức “nghiệp đoàn” trực thuộc Công đoàn cấp trên cơ sở là những Liên đoàn lao động quận, huyện, ít ra nếu xét tại Sài Gòn thì đã được thành lập từ năm 1990 rồi.

Ở góc đường Võ Văn Kiệt và Yersin, phường Nguyễn Thái Bình, quận 1 của Sài Gòn có trụ sở của nghiệp đoàn xích lô quận 1 thành lập vào năm 1990 với số thành viên lúc ấy lên đến gần 1.000 ‘bác tài’, còn giờ thì chỉ hơn 30 xe. Liên đoàn Lao động quận 1 là ‘công đoàn cấp trên’ của nghiệp đoàn xích lô. Nội quy trong nghiệp đoàn xích lộ rất chặt chẽ, gần như chỉ di chuyển khi có hợp đồng, tuân thủ theo cung tuyến đường đã được cấp phép…

Một giờ lăn bánh, tiền công là 50 ngàn đồng, nộp 10 ngàn đồng vào quỹ để trang trải chi phí đồng phục, giặt giũ, hiếu hỉ… Vào mùa đắt khách, một ngày mỗi người kiếm được 300 – 400 ngàn đồng, mùa ế khách cũng được 150 ngàn. Nếu không bị ám ảnh chuyện phạt – thu, cuộc sống của đoàn viên nghiệp đoàn cũng đắp đổi qua ngày.

“Bắt chước” Sài Gòn, vào năm 2017, thành phố Vũng Tàu cũng thành lập Nghiệp đoàn xích lô do Công ty cổ phần Du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu đứng ra quản lý. Nghiệp đoàn xe xích lô Vũng Tàu niêm yết công khai giá dịch vụ với mức trung bình 50.000 – 70.000 đồng/giờ; khuyến khích anh em tìm hiểu thêm kiến thức về văn hóa, danh lam thắng cảnh của Vũng Tàu để giới thiệu với du khách; trang bị khả năng giao tiếp tiếng Anh cơ bản. Nhờ đó, ngoài tiền cước xe, anh em còn có thêm thu nhập từ tiền bồi dưỡng của khách.

Mô hình để doanh nghiệp cùng ‘chung sức’ với nghiệp đoàn của Vũng Tàu, thật ra ở Sài Gòn có ý tưởng này ngay từ sau khi chính quyền thành phố Hồ Chí Minh ban hành lệnh cấm xe xích lô hoạt động khu trung tâm thành phố vào năm 1995.

Nhiều công ty du lịch lữ hành muốn được tổ chức riêng những nghiệp đoàn xích lô độc lập để phục vụ khách du lịch nước ngoài, tuy nhiên không rõ vì sao lại không được sự đồng ý của Tổng Liên đoàn lao động thành phố Hồ Chí Minh. Do vậy cho đến nay Nghiệp đoàn xích lô quận 1 vẫn khoác cái áo ‘quốc doanh’ gò bó. “Mỗi lần có hợp đồng cần trăm chiếc xích lô phục vụ du lịch, phục vụ sự kiện hay quảng cáo, chúng tôi đi khắp thành phố để tìm xe, nhưng tìm không ra. Anh em sợ bị bắt, đã chuyển nghề hoặc đi bán vé số, lượm ve chai hết cả”. Ông Nghĩa, chủ tịch Nghiệp đoàn xích lô quận 1, chia sẻ.

Trong ngành giáo dục cũng đã có tổ chức nghiệp đoàn. Thượng tuần tháng 11 năm 2018, Liên đoàn lao động quận 8, thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ra mắt Ban Chấp hành lâm thời Nghiệp đoàn Giáo viên mầm non phường 16, quận 8. Nghiệp đoàn ‘quốc doanh’ này tập hợp 23 giáo viên mầm non đang làm việc tại các nhóm trẻ tư thục trên địa bàn phường. Liên đoàn lao động quận 8 cùng Đảng ủy, ủy ban nhân dân phường 16, quận 8 là những ‘cấp trên’ của nghiệp đoàn ‘quốc doanh’ này.

Ở tầm quốc gia thì đến nay Nghiệp đoàn Nghề cá Việt Nam mà chủ tịch là một cựu thứ trưởng trong ngành thủy sản, được đánh giá có những hoạt động mạnh mẽ nhất, bao gồm cả việc lên tiếng phản đối trên các phương tiện thông tin đại chúng về hành động của Trung Quốc xâm phạm lãnh hải, cản trở, xua đuổi, dùng vũ lực bắt giữ ngư dân Việt Nam, cướp phá tàu cá và tài sản của đoàn viên, ngư dân khi họ đang khai thác hải sản trên vùng biển Việt Nam, cũng như hành động Trung Quốc cấm đánh bắt cá ở vùng biển có chủ quyền của Việt Nam, làm ảnh hưởng xấu đến hoạt bình thường của đoàn viên, ngư dân.

Theo báo cáo, đây là mô hình đặc thù, Nghiệp đoàn Nghề cá Việt Nam thành lập ngày 23-6-2015, được xác định là nghiệp đoàn cấp trên cơ sở trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, mà không có cơ sở trực thuộc. Về cơ bản, các nghiệp đoàn nghề cá cơ sở do liên đoàn lao động cấp huyện quản lý trên cơ sở ủy quyền của liên đoàn lao động cấp tỉnh, một số ít do công đoàn ngành địa phương hoặc công đoàn phường quản lý.

Những nhà điều hành Nghiệp đoàn Nghề cá Việt Nam đã không đưa ra bất kỳ khoản thu phí thường niên nào đối với tất cả chủ tàu cá là thành viên của nghiệp đoàn. Chính điều này cho thấy mặc dù vẫn khoác chiếc áo dáng dấp ‘quốc doanh’, song đây lại là một tổ chức nghiệp đoàn có đủ sức mạnh dân sự trong đối nội lẫn đối ngoại. Mô hình này cần phát triển mạnh và Dự thảo Bộ luật Lao động sửa đổi cần đặc biệt quan tâm đến thực tiễn đó để có những điều chỉnh thích hợp.

Nguyễn Cao – Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam. 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s