Quang cảnh ban đêm ở khu công nghiệp Formosa, bầu trời nghi ngút khói. Ảnh trích xuất từ clip
Quang cảnh ban đêm ở khu công nghiệp Formosa, bầu trời nghi ngút khói. Ảnh trích xuất từ clip

Kẻ hủy diệt” môi trường Formosa vẫn âm thầm xả thải trong đêm là tựa bài viết đăng ngày 14-2 trên trang Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam [*]. Trên thực tế thì việc Formosa vẫn đang tiếp tục đầu độc môi trường Việt Nam là… lẽ tất yếu, vì đó là hệ lụy của công nghệ luyện cốc mà Formosa đã cố tình chọn đầu tư ở Việt Nam. 

“Để thực hiện đúng cam kết với Chính phủ Việt Nam, Formosa Hà Tĩnh sẽ thực hiện chuyển đổi phương pháp làm nguội than cốc từ ướt sang khô (hệ thống CDQ). Việc chuyển đổi này sẽ được khởi công từ ngày 31-3-2017 và cam kết hoàn thành hệ thống CDQ trước ngày 30-6-2019”. Formosa Hà Tĩnh từng công bố như vậy với giới truyền thông, và được sự chấp thuận của ngài thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc.

Biển miền Trung vẫn đang bị nhiễm độc

Sau khi Formosa Hà Tĩnh gây thảm họa cho biển miền Trung hồi đầu năm 2016, thì rải rác trong hai năm tiếp theo, báo chí thi thoảng vẫn có các bảng tin mà người đọc ít để ý, đó là những vệt nước đỏ xuất hiện ở cảng Vũng Áng (xã Kỳ Lợi, thị xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh) và Cảng Sơn Dương của Công ty Formosa, được giải thích là do hiện tượng tảo nở hoa, hay còn gọi là thủy triều đỏ.

Cũng đôi lần báo chí chuyên ngành đăng chi tiết hơn khi cho hay kết quả phân tích 4 mẫu nước biển tại cảng Vũng Áng, so sánh với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước biển ven bờ, nhận thấy: thông số Amonia vượt từ 4,52 đến 91,5 lần (trong đó mẫu có nước màu đỏ vượt 91,5 lần, mẫu nước không có màu đỏ cách bờ 650 m vượt 4,52 lần); 1 mẫu nước biển màu đỏ lấy gần bờ có Mn vượt 1,66 lần, Fe vượt 2,8 lần và Phenol vượt 10,3 lần; các thông số khác và mẫu còn lại đều đạt quy chuẩn cho phép.

Tại cảng Sơn Dương có Amonia vượt 31,2 lần.

Kết quả phân tích thực vật phù du trong 3 mẫu nước tại cảng Vũng Áng (điểm sát bờ, cách bờ 500 m và 1.000 m) và 1 mẫu tại Cảng Sơn Dương nhận thấy có sự xuất hiện mật độ rất cao của tảo Noctiluca scintillans (còn được gọi với tên khác là Noctiluca miliaris), càng gần bờ và tại vị trí nước có màu đỏ thì mật độ tảo càng cao.

Vệt nước màu đỏ hồng tại Cảng Vũng Áng mật độ đạt khoảng 46 tế bào/lml (tương ứng khoảng 46.000 tế bào/1 lít nước biển) và vệt nước màu đỏ tại Cảng Sơn Dương mật độ đạt khoảng 135 tế bào/lml (tương ứng 135.000 tế bào/1 lít nước biển).

Lý thuyết cho biết, Noctiluca miliaris không sinh độc tố, nên không có nguy cơ gây ngộ độc cho người hay thuỷ sản. Nhưng chúng có khả năng tích tụ ammoniac với hàm lượng cao rồi giải phóng vào môi trường nước. Mật độ cao của chúng còn gây tình trạng cạn kiệt ô xy trong vực nước, từ đó có thể gây chết thuỷ sản.

Các thông tin đáng quan tâm khác: Phenol [C6H5OH] và các dẫn chất như cresyl (acid cresylic) là những chất rất thông dụng trong công nghiệp Phenol là HCHC có tính rất độc, gây bỏng nặng khi rơi vào da. Phenol và các dẫn xuất của phenol là các chất độc hại gây nguy hiểm cho sức khoẻ con người và mọi sinh vật sống. Trên góc độ môi trường phenol và các dẫn xuất của phenol được xếp vào loại chất gây ô nhiễm. Đây là nhóm tương đối bền, có khả năng tích luỹ trong cơ thể sinh vật và có khả năng gây nhiễm độc cấp tính, mãn tính cho con người.

Amoniac là một hợp chất vô cơ có công thức phân tử NH3. Trong tự nhiên, amoniac sinh ra trong quá trình bài tiết và thối rữa xác sinh vật.

Hệ lụy tất yếu của công nghệ dập cốc ướt

Tác nhân nghi vấn gây ra đầu tiên phải nghĩ đến là Formosa Hà Tĩnh.

Lý thuyết về công nghệ luyện cốc cho biết, từ than nung đỏ trong lò người ta cần phải làm nguội nó để hình thành từng cục cốc (coke). Quá trình này gọi là quá trình dập hoặc tôi cốc. Có 2 cách tôi dập cốc: Tôi cốc bằng nước (tôi cốc ướt): là công nghệ cổ điển, trong đó cốc nóng từ 1.200-1.300 độ được dập xuống nhiệt độ 200-300 độ bằng nước lạnh. Phương pháp này sinh ra rất nhiều hóa chất độc hại, trong đó có phenol, cyanua, amoniac… Một lượng lớn hóa chất theo hơi nước bay lên trời gây ô nhiễm không khí.

Công nghệ dập hiện đại là tôi cốc khô. Cốc nóng đỏ được dập khô bằng khí trơ trong hệ kín. Khi dập khô có hai lợi ích lớn. Thứ nhất là lấy được nhiệt để vận hành máy phát điện và thứ hai không hình thành ra phenol, cyanua và các hợp chất công nghiệp khác, nên khá thân thiện với môi trường. Tuy nhiên Formosa không chọn phương pháp “tôi cốc khô” này vì chi phí đầu tư đắt hơn.

Sau khi gây ra thảm họa hủy diệt môi trường biển miền Trung hồi đầu năm 2016, thay vì buộc Formosa phải lập tức dừng sản xuất để thay đổi ngay công nghệ luyện cốc, thì chính phủ Việt Nam đã chấp nhận dành thời gian đến 3 năm sau đó để Formosa Hà Tĩnh chuyển đổi công nghệ? Trong gần ba năm chờ đợi đó, chính phủ vẫn cho Formosa Hà Tĩnh hoạt động, với biện minh rằng họ đã hoàn thành các hạng mục xử lý chất thải?

Bởi vấn đề cốt lõi ở đây là công nghệ này dù “các hạng mục xử lý chất thải” có thế nào đi nữa, thì vẫn sinh ra phenol, cyanua, amoniac… Một lượng lớn hóa chất theo hơi nước bay lên trời gây ô nhiễm không khí.

Trong các chất thải từ luyện kim, thì cốc là độc nhất, khí và nước thải ra người ta đều phải thu hồi. Người ta có một bộ phận hóa cốc, tức là các chất hóa học đó, người ta phải làm ra những sản phẩm hóa, phải có một nhà máy đi kèm với nhà máy cốc để xử lý. Hạng mục này không hề có ở Formosa Hà Tĩnh.

Tội chống loài người?

Có ý kiến rằng với việc thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đồng ý để Formosa Hà Tĩnh tiếp tục sản xuất, và kéo dài thời gian đến 3 năm cho chuyển đổi công nghệ, có thể hiểu dường như chính phủ của ông Nguyễn Xuân Phúc dung dưỡng Formosa hủy diệt môi trường sống của Việt Nam. Hành vi này có thể coi là tội ác diệt chủng. Còn nếu xem xét từ Bộ Luật Hình sự hiện hành, thì khi chưa chuyển đổi công nghệ mà ông Nguyễn Xuân Phúc vẫn bút phê cho Formosa Hà Tĩnh vận hành, ông sẽ đứng trước cáo buộc của Điều 342. Tội chống loài người.

Điều luật này quy định: “Người nào trong thời bình hay trong chiến tranh mà có hành vi tiêu diệt hàng loạt dân cư của một khu vực, phá hủy nguồn sống, phá hoại cuộc sống văn hóa, tinh thần của một nước, làm đảo lộn nền tảng của một xã hội nhằm phá hoại xã hội đó, cũng như có những hành vi diệt chủng khác hoặc những hành vi diệt sinh, diệt môi trường tự nhiên, thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm, tù chung thân hoặc tử hình”.

Còn diệt chủng, được định nghĩa chung theo cách hiểu của quốc tế, đó là “sự phá hủy có chủ ý và có hệ thống, toàn bộ hoặc một phần, của một dân tộc, chủng tộc, tôn giáo, hay quốc gia” (Funk, T. Marcus (2010). Victims’ Rights and Advocacy at the International Criminal Court. Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 0199737479.)

Nguyễn Cao – Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam

Chú thích:

[*]https://nghiepdoanbaochi.org/2019/02/14/ke-huy-diet-moi-truong-formosa-van-am-tham-xa-thai-trong-dem/#more-8067

 

 

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s