Untitled.png

Về quyền tự do nghiệp đoàn (freedom of association), trong bối cảnh Việt Nam đang duy trì một hệ thống công đoàn thống nhất và duy nhất (Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam), yêu cầu này đang gây khó khăn cho Việt Nam, mà cụ thể là nếu chấp nhận về quyền tự do nghiệp đoàn, trước tiên phải sửa ngay Luật công đoàn. 

Sửa luật là sửa cả hệ thống chính trị?

Những quan chức trong bộ máy cầm quyền hay sử dụng mẫu câu, “Chúng tôi tuân thủ các điều khoản của Tổ chức Lao động quốc tế, mà Việt Nam là thành viên. Chúng tôi sẵn lòng đáp ứng được vấn đề lao động này”. Còn với những nhà làm luật Việt Nam, thì cần viết lại định nghĩa về “công đoàn”.

Luật công đoàn, 2012, điều 1 ghi: “Công đoàn là tổ chức chính trị – xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động, được thành lập trên cơ sở tự nguyện, là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; đại diện cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và những người lao động khác (sau đây gọi chung là người lao động), cùng với cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động; tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế – xã hội, tham gia thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp; tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.

Các cụm từ sẽ phải lược bỏ ở điều luật này, gồm có: tổ chức chính trị – dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam – bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Công ước số 87 của Tổ chức lao động quốc tế, viết rằng quyền tự do công đoàn là quyền cơ bản của người lao động. Quyền này là một trong những yếu tố thể hiện nền dân chủ và sự phát triển của một quốc gia.

Nói cách khác, nền dân chủ và sự phát triển bền vững về kinh tế của một quốc gia sẽ không tồn tại, nếu một bộ phận dân cư bị tước đi quyền được tự thành lập các tổ chức để bảo vệ quyền và lợi ích của mình. Do đó, tôn trọng nguyên tắc tự do công đoàn là việc làm hàng đầu để các mối quan hệ trong hoạt động nghề nghiệp được vận hành tốt, và để cho nền dân chủ của một quốc gia được phát huy tích cực.

Trong luật lao động quốc tế, tôn trọng quyền tự do công đoàn được xem như là một nguyên tắc cơ bản trong lao động. Quyền này bao gồm quyền của mọi người lao động được tự do thành lập, tham gia hoặc không tham gia vào các công đoàn khác nhau. Do đó, theo các công ước quốc tế của Liên hợp quốc và Tổ chức lao động quốc tế, tất cả người lao động đều có quyền tự do thành lập, tham gia vào các công đoàn, nếu việc thành lập, tham gia đó không trái với trật tự công cộng hoặc xâm phạm an ninh, lợi ích của quốc gia sở tại.

Quyền thành lập, tham gia công đoàn trong pháp luật Việt Nam

Cho đến nay, Việt Nam vẫn chưa phải là thành viên của Công ước số 87 của Tổ chức lao động quốc tế về quyền tự do công đoàn nêu trên. Do đó, về mặt pháp lý, Việt Nam không buộc phải tuân theo quy định của Công ước này. Tuy nhiên, ngoài chuyện của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), thì trong khuôn khổ Liên hợp quốc, Việt Nam đã tham gia hai Công ước năm 1966 về các quyền dân sự, chính trị và các quyền về văn hoá xã hội, trong đó có quyền tham gia, thành lập các công đoàn của tất cả mọi người.

Như vậy vậy, so với quy định về quyền tự do công đoàn trong hai Công ước năm 1966 nêu trên cùng CPTPP đã có hiệu lực, Luật công đoàn Việt Nam vẫn chưa đảm bảo quyền tham gia thành lập và gia nhập công đoàn của người lao động.

Đơn cử, ở điều 1 của Luật công đoàn, 2012, thì mặc dù nhà nước Việt Nam thừa nhận quyền tự do công đoàn của tất cả mọi người – cả hai Công ước quốc tế năm 1966 của Liên hợp quốc buộc các quốc gia thành viên cam kết đảm bảo quyền của mọi người được “thành lập và gia nhập các công đoàn mà mình lựa chọn”, song nhà nước Việt Nam lại không chấp nhận chế độ đa nguyên công đoàn.

Nhà nước Việt Nam không chấp nhận người lao động có quyền tham gia thành lập, hoặc gia nhập một trong các công đoàn mà họ cảm thấy có lợi và bảo vệ đuợc mình trong quá trình lao động.

Theo Luật công đoàn của Việt Nam thì quyền này không tồn tại. Do đó, người lao động không có cơ hội để tham gia vào một trong các công đoàn theo sự lựa chọn của họ, mà họ chỉ có thể tự do thành lập, tham gia vào một công đoàn duy nhất trong hệ thống tổ chức công đoàn Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam.

5 năm cho thay đổi nền chính trị Việt Nam?

Theo thỏa thuận CPTPP, Việt Nam sẽ tiến hành các bước để cải thiện “quyền tự do nghiệp đoàn”. Việt Nam có khoảng thời gian là 3-5 năm để thực hiện cam kết. Cam kết này cho phép người lao động được thành lập công đoàn, mà không bị buộc phải liên kết với Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam.

Điều này đòi hỏi một sự thay đổi của pháp luật Việt Nam cho phép các công đoàn “độc lập” có thể hoạt động sau khi đăng ký với Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Một quy định khác gọi là “cross-affiliation” (tạm dịch là “liên kết chéo”), cho phép các công đoàn độc lập địa phương tại các nhà máy trong cùng một lĩnh vực có thể liên kết với nhau, hoặc có thể tạo thành một liên đoàn lao động cấp rộng lớn hơn với công đoàn các ngành khác.

Sau giai đoạn chuyển tiếp 5 năm, các bên liên quan trong CPTPP sẽ có hai năm để đánh giá xem liệu Việt Nam đã tuân thủ các nghĩa vụ về liên kết chéo này hay không. Trong thời gian hai năm đó, nếu Việt Nam không thực hiện nghĩa vụ, họ sẽ thông báo, tiến hành tham vấn, và sau đó có quyền đơn phương đình chỉ việc dỡ bỏ thuế quan (đối với những loại thuế chưa thực hiện vào thời điểm đó).

Quy định trên sẽ áp dụng cho tất cả các dòng thuế và không bị giới hạn với bất kỳ loại sản phẩm nào.

5 năm cho một thể chế chính trị, cho thu xếp “một tàn cuộc”, sự chờ đợi ấy có lẽ là chấp nhận được.

Nguyễn Cao – Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s