Một cảnh nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ở Trung Quốc
Một cảnh nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ở Trung Quốc

Tiến sĩ Phạm Đình Bá

Nhà toán học Nguyễn Lê Anh gần đây ngạc nhiên rằng Trung Quốc có những bài báo toán-lý vượt xa Liên Xô (1). Một vài báo nước ngoài tường thuật về Trung Quốc đã đào tạo một thế hệ khoa học gia ở nước ngoài, góp phần vào bước nhảy vọt của Trung Quốc trong khoa học (2-4).

Năm 1978, nhà lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình đã đưa ra một quyết định chiến lược để gửi 3.000 sinh viên và học giả từ Trung Hoa ra nước ngoài học tập mỗi năm.(2) Kế hoạch của ông là xây dựng lại cộng đồng khoa học của Trung Quốc, giảm sút đáng kể trong Cách mạng văn hóa thời Mao Trạch Đông (1966-76). Ngay cả khi một số ít người trở lại, ông nói với các nhà phê bình, chính sách sẽ vẫn thành công.

Trong suốt 25 năm sau quyết định chính sách của ông, hơn 580.000 người Trung Quốc đã ra nước ngoài để nhận giáo dục ở hơn 100 quốc gia.(3) Khoảng 150.000 sinh viên nước ngoài trở về đã trở thành trụ cột của khoa học Trung Quốc trong tất cả các lĩnh vực ngày nay. Tám mươi mốt phần trăm học giả của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và 54 phần trăm học giả của Học viện Kỹ thuật Trung Quốc có nền tảng giáo dục ở nước ngoài.
Trung Quốc gần đây đã giới thiệu các chương trình để khuyến khích các nhà khoa học đẳng cấp thế giới trở về từ nước ngoài. Trong khoa học tự nhiên, các sáng kiến như “Chương trình học giả Trường Giang” do tỷ phú Hồng Kông Li Ka-shing tài trợ và “Chương trình Trăm nhân tài” do Viện hàn lâm khoa học Trung Quốc điều hành, trao cho các ứng cử viên nghiên cứu thành công tài trợ trị giá hai triệu nhân dân tệ Trung Quốc (khoảng 240.000 USD), cung cấp các cơ sở nghiên cứu cạnh tranh với những cơ sở tương tự ở nước ngoài.

Những khoản tiền như vậy cũng có thể được sử dụng để bổ sung tiền lương cho các nhà khoa học trở về nước và cung cấp điều kiện về nhà ở với chất lượng cao. Một cặp vợ chồng chuyển đến thành phố Trường Xuân phía đông bắc từ Cal Tech ở Hoa Kỳ đã nhận được nhà ở tương đương với nhà ở dành cho các bộ trưởng chính phủ trung ương. Tương tự, chính phủ trung ương gần đây đã phân bổ chín trường đại học hàng đầu của Trung Quốc hơn một tỷ nhân dân tệ, ít nhất 20% trong số đó phải được sử dụng để tuyển dụng các học giả Trung Quốc từ nước ngoài.

Vào tháng 1 năm 2018, quỹ khoa học quốc gia Hoa Kỳ đã báo cáo rằng số lượng xuất bản khoa học từ Trung Quốc năm 2016 lần đầu tiên nhiều hơn số từ Hoa Kỳ: 426.000 so với 409.000.(4) Nhưng ý tưởng cũ bảo rằng Trung Quốc có thể bắt chước nhưng không đổi mới chắc chắn bây giờ là sai lầm. Trong một số lĩnh vực khoa học, Trung Quốc đang dẫn đầu trong các phát triển cho những người khác làm theo. Luôn có một bộ phận nhất định của những người tài năng và sáng tạo; Trung Quốc có lợi thế là có rất nhiều người, bởi vậy đất nước nầy trên đầu người có một số đông người có tài năng sáng tạo.

Chính quyền Trung Quốc đang theo đuổi sự phát triển khoa học với quyết tâm có hệ thống.(4) Chi tiêu hàng năm cho nghiên cứu và phát triển ở Trung Quốc đã tăng từ năm 1995 đến 2013 với hệ số hơn 30 và đạt $233 tỷ đô la vào năm 2016. Số lượng các xuất bản quốc tế từ Trung Quốc vẫn tiếp tục tăng lên. Nhà tài trợ tế bào gốc Robin Lovell-Badge của Viện nghiên cứu tế bào gốc ở London cho biết, tiền đầu tư vào khoa học rất phong phú đối với một số nhà nghiên cứu Trung Quốc, có thể còn hơn cả các đối thủ cạnh tranh của họ ở nước ngoài.

Trung Quốc khuyến khích các nhà nghiên cứu của họ xuất bản các bài báo cao cấp bằng các giả thưởng bằng tiền mặt; một trong những chính sách gây tranh cãi rất nhiều.(4) Một nghiên cứu cho thấy trung bình một bài báo đăng trên các tập chí khoa học hàng đầu như Nature hay Science có thể kiếm được cho tác giả số tiền thưởng gần 44.000 đô la trong năm 2016. Giải thưởng cao nhất lên tới 165.000 đô la cho một bài báo, gấp 20 lần mức lương hàng năm của giáo sư đại học điển hình.

Theo nhà vật lý lượng tử Jian-Wei Pan thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ ở Hợp Phì, Trung Quốc cần những khuyến khích như một cách để duy trì sự nhiệt tình.(4) Ông cho biết thêm, hệ thống khen thưởng là minh bạch, và kỳ vọng của chính quyền cấp cao rõ ràng được nêu ra. Hầu hết bạn bè của ông ở Trung Quốc không coi đây là một vấn đề – nhiều người cảm thấy rằng bất kỳ công thức nào về khen thưởng, ngay cả khi nó đơn giản và ngây thơ, vẫn tốt hơn so với không có công thức. Nhưng một nghiên cứu năm 2016 về khen thưởng bằng tiền mặt báo cáo có sự gia tăng đạo văn, giấy tờ ma và các nỗ lực không trung thực khác với mục đích để xuất bản, bất chấp chất lượng của việc nghiên cứu.

Tiến sĩ Phạm Đình Bá, đại học Toronto, Canada gửi về cho Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam.

1. Nguyễn Lê Anh. Ngạc nhiên: Trung Quốc có những bài báo toán-lý vượt xa Liên Xô. https://nghiepdoansinhvien.org/2019/02/01/ngac-nhien-trung-quoc-co-nhung-bai-bao-toan-ly-vuot-xa-lien-xo/
2. David Zweig, Stanley Rosen. How China trained a new generation abroad. May 2003 https://www.scidev.net/global/migration/feature/how-china-trained-a-new-generation-abroad.html
3. Deng Xiaoping: Most Successful Returned Overseas Student. http://www.china.org.cn/english/features/dengxiaoping/104063.htm
4. Philip Ball. China’s great leap forward in science. February 2018. https://www.theguardian.com/science/2018/feb/18/china-great-leap-forward-science-research-innovation-investment-5g-genetics-quantum-internet

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s