Có những tranh luận về việc ủng hộ hay không ủng hộ việc ký và phê chuẩn Hiệp định thương mại tự do EU-Việt Nam (EVFTA). Hãy xem xét từng loại ý kiến từ viễn cảnh nhân quyền và dân chủ hoá.

135821ket-thuc-co-ban-fta-viet-nam-eu-99-dong-thue-duoc-xoa-bovgxc_ZUCT

A. Vấn đề và những sự thực

1. Văn bản của EVFTA đã được hai nên nhất trí sau những cuộc đàm phán dài và như thế chúng ta không bàn tiếp về nội dung văn bản này. Vấn đề cần xem xét là nên ký và chuẩn y hay không.

2. Tình hình nhân quyền ở Việt Nam đã xấu và đã tồi đi trong vài năm qua[1], và làm thế nào để có cải thiện nhân quyền, nói cách khác ký và chuẩn y hay không thì có lợi hơn cho nhân quyền và dân chủ hoá.

B. Vài lập luận ủng hộ việc ký và phê chuẩn EVFTA

Có dư dả bằng chứng rằng dân chủ cải thiện tình hình nhân quyền. Và những nhận xét sau đây nhắc tới vài bài học lịch sử và kinh nghiệm của sự dân chủ hoá thành công được nhiều người biết mà đáng xem xét trong quan hệ với EVFTA.

1. Những nghiên cứu về hiện đại hoá (tức là phát triển kinh tế) đã chứng minh rõ ràng rằng quá trình hiện đại hoá tạo những điều kiện thuận lợi cho dân chủ hoá và sự củng cố của các nền dân chủ mới[2]

2. Dân chủ hoá thành công cần đến các phong trào xã hội thích hợp (hay một xã hội dân sự sôi nổi)[3]

3. EVFTA cũng như TPP (và CPTPP) yêu cầu Việt Nam chuẩn y các hiệp ước cốt lõi của ILO (số 87 về Quyền tự do về Hiệp hội và Bảo vệ Quyền Tổ chức [Freedom of Association and Protection of the Right to Organise], số 98 về Quyền Tổ chức và Thương thuyết Tập thể [Right to Organise and Collective Bargaining] và số 105 về Xoá bỏ Lao động Cưỡng bức [Abolition of Forced Labour]) mà có những hệ quả sâu rộng cho sự phát triển các quyền con người ở Việt Nam. Những người Âu châu biết rõ hơn những người khác về những hệ quả của các thoả ước Helsinki (1975) cho sự phát triển xã hội dân sự trong cuối các năm 1970 và các năm 1980 mà đã đóng góp đáng kể cho các quá trình dân chủ hoá ở Trung và Đông Âu trong năm 1989.[4] Mặc dù là một hiệp định về tự do thương mại không có tính đặc thù cho các quyền con người (đặc biệt các quyền dân sự và chính trị) như các hiệp ước Helsinki, EVFTA sẽ có vài tác động tương tự cho các quyền con người và dân chủ hoá ở Việt Nam.

4. EVFTA sẽ có những tác động tích cực đến các quyền kinh tế của nhân dân Việt Nam và các quyền kinh tế cũng là những quyền con người quan trọng.

5. Sự thực rằng sự hội nhập vào thị trường thế giới làm tăng ảnh hưởng của những áp lực quốc tế cũng là một bài học được nhiều người biết.[5] Nếu EVFTA được ký và được phê chuẩn EU sẽ có một lực đòn bẩy hữu hình để thực hiện những áp lực như vậy.

C. Những lập luận phản đối (vì tình hình nhân quyền tồi cho nên không nên ký và phê chuẩn EVFTA và đợi đến bao giờ tình hình được cải thiện mới ký và thông qua) sẽ có thể có những hậu quả:

1. Tất cả 5 điều tích cực trên sẽ không có và như thế khó có thể cải thiện tình hình nhân quyền trong tương lai, đó là chưa nói đến những hệ quả địa-kinh tế và địa-chính trị mà chúng ta không đề cập đến.[6]

2. Vô hình trung ủng hộ một số thế lực bị EVFTA ảnh hưởng đến quyền lợi của chúng nên ngấm ngầm phá hoại EVFTA (thí dụ những người không muốn có công đoàn độc lập hay vận hành các cơ sở sản xuất với sự cưỡng bức lao động, thí dụ một số trại cải tạo và trại tù) cũng như thế lực quốc tế muốn cản sự phát triển của Việt Nam.

Xét thiệt hơn như vậy thiết nghĩ chúng ta nên ủng hộ việc ký và phê chuẩn EVFTA

Lão Mà Chưa An

[1] xem thí dụ, Human Rights Watch World report 2018 and Amnesty International Report 2017/2018

[2] xem thí dụ, Martin S. Lipset (1959) ‘Some Social Requisites to Democracy: Economic Development and Political Legitimacy’, American Political Science Review, 55: 69–105; và Przeworski, Adam (1991) Democracy and the Market: Political and Economic Reforms in Eastern Europe and Latin America. Cambridge: Cambridge University Press; và đặc biệt lý thuyết hiện đại hoá mới thí dụ Christian Welzel (2013) Tự do đang lên: Trao quyền cho Con người và Truy tìm sự Giải phóng, NXB Dân khí (2016).

[3] xem thí dụ Donatella della Porta (2014), Mobilizing for Democracy – Comparing 1989 and 2011 (Huy động cho Dân chủ-So sánh 1989 và 2011 bản tiếng Việt sắp ra); Christian Welzel (2013), chương 7 và 9; và Lisa Andersen (ed. 1999) Transition to Democracy, Columbia University Press (Chuyển đổi sang Dân chủ, NXB Dân khí 2015).

[4] xem thí dụ Donatella della Porta (2014), tr.. 74, tr. 203, tr. 212.

[5] xem thí dụ Donatella della Porta (2014), tr. 195. EVFTA được nhúng trong khung khổ chính trị của thoả thuận đối tác và hợp tác (partnership and cooperation agreement-PCA) được EU và Việt Nam ký năm 2012, và nếu EVFTA được ký và được phê chuẩn thì EU sẽ có một “cây gậy” mạnh hơn nhiều để gây áp lực Việt Nam thực hiện “điều khoản các quyền con người, dân chủ và pháp trị” hơn là không có EVFTA. Và nó cũng cho các tổ chức XHDS cơ sở pháp lý mạnh hơn để gây áp lực với chính phủ.

[6] Trên đây chỉ bàn đến những ngụ ý nhân quyền và dân chủ hoá của EVFTA, cũng có thể nêu thêm ngụ ý địa-kinh tế và địa-chính trị trong chú thích này. Với EVFTA Việt Nam có thể giảm sự phụ thuộc của nó vào Trung Quốc. Và việc đa dạng hoá các quan hệ quốc tế như vậy cũng rất có ý nghĩa.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s